cái đẹp như cánh chim giữa thiên đường

3:51:00 PM

Kiến trúc sư huyền thoại Renzo Piano từng nói: "Cái đẹp giống như một cánh chim giữa thiên đường. Ngay khoảnh khắc mà bạn muốn bắt nó, thì nó sẽ bay đi mất. Cánh tay ta quá ngắn. Nhưng cái đẹp không hề là một ý tưởng phù phiếm. Đó là cái đẹp mang tính vũ trụ (universal beauty). Và nếu có điều gì có thể cứu rối thế giới, thì tôi tin, đó là chính là cái đẹp này."


Đối với tôi, nghệ thuật và kiến trúc là hai lĩnh vực khiến cho con người ta cảm nhận rõ vẻ đẹp vũ trụ và chính việc đào sâu vào vẻ đẹp này sẽ thay đổi và làm phát triển tâm thức của anh ta. Nếu bạn là một người có khuynh hướng đào sâu thế giới nội tại, hướng đến một đời sống tỉnh thức, thì tôi tin rằng khi bạn tìm hiểu về nghệ thuật và kiến trúc, bạn sẽ cảm nhận rằng đó là lĩnh vực thực sự khiến tâm hồn bạn trở nên rộng mở và phóng khoáng. Trong một vài năm qua, tôi có cơ hội trò chuyện với nhiều kiến trúc sư, họa sĩ và nhà điêu khắc Việt Nam và quốc tế, tôi nhận thấy gu thẩm mỹ của mình đã trở nên khá hơn. Dù chưa thể đánh giá một tòa nhà hay một bức tranh thật trọn vẹn, nhưng tôi có thể dùng cảm nhận mang tính riêng tư và kinh nghiệm của mình để xem đó là một công trình/tác phẩm thực sự ý nghĩa. Ý nghĩa ở đây tức là có mối quan hệ hữu ích đối với sự phát triển bề trong lẫn bề ngoài của nhân loại. 


Trong một cuộc trò chuyện với một nhà nghiên cứu mỹ thuật, tôi nói với anh: "Ngay khi em học hỏi về nghệ thuật, em mới nhận ra Việt Nam rất kém về thẩm mỹ." Anh cười nói lại: "Phải nói là không có thẩm mỹ mới đúng." Tất nhiên, chúng tôi đang bàn luận về số đông. Họ có ít nhiều thẩm mỹ, nhưng thẩm mỹ đó lại không đi cùng khoa học, vì thế những gì họ xây dựng lên đã ảnh hưởng trầm trọng đến sức khỏe con người và môi trường sống xung quanh. Và thế, tôi tự nhủ, tự chữa lành bản thân phải là tổng hòa của rất nhiều thứ xung quanh ta nữa, chứ không đơn thuần là hướng vào bên trong ta thôi. Thân tâm có mối quan hệ thực sự mật thiết. Vậy thì môi trường xung quanh ta và ta cũng có mối quan hệ mật thiết như vậy. Tôi nhìn anh và nói thêm: "Cha mẹ em xây nhà lớn từ năm 2000 và nhà nhỏ từ năm 2006. Họ đã tu sửa ngôi nhà vài lần, trần nhà bằng gỗ, tường nhà lót gạch hoa, cổng và sân cũng gạch hoa từ trong ra ngoài, nhưng về cơ bản, đó vẫn là một sự chắp nối thiếu tính khoa học, nóng về mùa hè và lạnh về mùa đông. Vì thẩm mỹ và khoa học hạn chế trong kiến trúc, họ chỉ đơn thuần là dựng lên một khối hình học để trú ẩn... nhưng với số tiền quá lớn. Nếu chúng ta có thẩm mỹ và chút ít kiến thức về kiến trúc, chúng ta đã không lãng phí tài nguyên đến thế. Ôi tôi nhớ lần sang Bali và Luang Prabang, tôi thấy chỗ nào cũng đẹp. Ngôi nhà giản dị nấp giữa những lùm cây xanh, tỏa ra một nguồn năng lượng tĩnh tại đến bất ngờ. Khi tôi bước vào một con ngõ nhỏ giữa cái nắng chang chang, nhưng sao tôi cảm thấy ngọt ngào quá chừng. Kiến trúc của họ thể hiện sự giản dị của một vùng đất hiền hòa với những con người theo đạo Phật. Bên ngoài đường và bên trong, năng lượng không có quá nhiều sự khác biệt. Họ đã tạo nên một tổng thể thực sự hài hòa. 


Wall House - CTA 


Khi chúng ta tìm hiểu về kiến trúc, chúng ta mới thấy rằng nhân đạo được phản ánh trong tất cả các bộ môn nghệ thuật. Kiến trúc, quan trọng hơn nữa, lại tương tác và gắn bó với chúng ta mỗi ngày. Trong một cuộc trò chuyện với một kiến trúc sư trẻ, tôi hỏi anh: 


Bê tông hóa đang trở thành vấn nạn trong lĩnh vực xây dựng ở Việt Nam. Anh có thể chia sẻ một số loại vật liệu thân thiện môi trường như một phương án thay thế? 


Anh trả lời: "Thị trường đang vận hành như một cỗ máy và bê tông cốt thép chiếm ưu thế vì tính tối ưu của nó. Tính tối ưu này khiến bê tông cốt thép phổ biến nhất và gần như không thể kiểm soát. Chính vì vậy, thay vì sử dụng vật liệu thay thế, chúng ta hãy cố gắng trả lại môi trường một phần tương đối những gì mình đã lấy đi. Như bạn biết, khi xây một công trình lên một khu đất, dù sử dụng vật liệu gì, thì việc xây dựng đó đã có tác động xấu đến môi trường. Do đó, chúng ta có thể trả lại môi trường một phần bằng cách phân tích kỹ càng trong quá trình xây dựng, đưa nhiều mảng xanh vào, giải quyết hiệu ứng nhà kính bằng cách thiết kế công trình theo hướng thoáng thoáng tự nhiên. Khi ngôi nhà bước vào giai đoạn vận hành, nó sẽ tiêu tốn rất nhiều năng lượng. Năng lượng tiêu tốn bao nhiêu càng ảnh hưởng xấu đến môi trường bấy nhiêu.


Wall House là một trong những công trình chúng tôi ứng dụng nhiều về thông thoáng tự nhiên, làm sao để không khí bên trong và bên ngoài cân bằng và gần như giống nhau. Hơn nữa, Wall House có điều kiện thuận lợi là nằm trên khoảng vườn còn sót lại của quá trình đô thị hóa. Gia chủ là hai vợ chồng làm nhà giáo đã về hưu. Chúng tôi đã trình bày hai phương án: thiết kế hiện đại và thiết kế bằng gạch, và giải thích cho họ hiểu nếu sử dụng gạch thì sẽ có những ưu điểm cho cá nhân và môi trường như thế nào. Thật rất bất ngờ là cuối cùng cô chú đã chọn phương án thiết kế gạch này, dù đó không phải là lựa chọn của số đông."


Trong bài viết kiến trúc gần đây của tôi, tôi đã tìm hiểu một vài công trình với chức năng dành cho thiền định. Trong đó, tôi ấn tượng với không gian thiền của Tadao Ando, một kiến trúc sư nổi tiếng người Nhật. Không gian thiền do Tadao Ando thiết kế nổi bật với cấu trúc bê tông hình trụ đặt bên ngoài trụ sở UNESCO ở Paris, đóng vai trò như một nơi mà bất cứ ai cũng có thể dừng lại suy tư tĩnh lặng. Đây là không gian tĩnh lặng tuyệt đối, rõ ràng và “ma thuật”. Một cảm giác trỗng rỗng nơi tâm thức ngay khi bạn vừa bước chân vào. Bất cứ ai ngôi xuống tại không gian này ít khi bị phân tâm, dường như có một hấp lực nào đó đã đào thải mọi phiền muộn ra khỏi nội tại họ. Tadao Ando được trao giải thưởng Pritzker cùng năm ông hoàn thành không gian thiền này. Vị kiến trúc sư tài hoa đã khai thác thành công nguồn năng lượng trong khối kiến trúc tưởng chừng vô tri vô giác.



No comments:

Trang Ps Blog. Powered by Blogger.