Nghệ thuật giúp thanh lọc tinh thần

Thầy Đỗ Kỳ Huy (một nhà giáo dục nghệ thuật) vừa chia sẻ với tôi những mối nhân duyên mà thầy đã trải qua tại một ngôi chùa lâu đời nằm sâu trong rừng tại Chiang Mai, Thái Lan, nơi thầy cư trú một thời gian dài vào khoảng năm 2005.

"Trước đây, tôi luôn cảm thấy nghệ thuật bây giờ có quá nhiều xu hướng. Tôi không biết phải dạy sinh viên như thế nào cho phù hợp vì kiến thức quá rộng. Đi nhiều nơi, tôi thấy mỗi nước dạy nghệ thuật mỗi khác. Không lẽ, giữa bến bờ như vậy mà tôi không có cái neo, neo sinh viên mình lại. Chẳng lẽ, tôi chỉ đào tạo sinh viên ra trường để vẽ và nặn tượng thôi sao? Tôi thấy thật khó để trả lời. Trong giai đoạn tự vấn bản thân như vậy thì có một mối nhân duyên tình cờ xảy ra.

Hồi sang Chiang Mai, tôi cư trú trong một ngôi chùa rất nổi tiếng nằm sâu trong rừng. Ngoài những người vào đó ngoài tu tập thì còn có nhóm các nhà viết sách, triết học,… đến trầm tư, suy niệm và sáng tác tách biệt, ẩn dật. Phía ngoài chùa là một trung tâm nghệ thuật tổ chức rất nhiều triển lãm. Tôi thường đến đó xem. Tôi mới để ý một anh chàng đầu tóc lụ sụ, áo quần rách rưới, chân không, nom như người vô gia cư. Khi ai nấy ùa đi coi triển lãm, cậu ăn lấy ăn để với bộ dạng xấu xí và diêm dúa, no nê rồi mới đi xem tranh. Tôi chứng kiến cùng một con người đó xuất hiện trước mắt mình vài ba lần. Tôi coi thường, lòng nhủ thầm một phật tử có ai thấp hèn đến thế!

“Mắt” Sơn dầu 97x130cm - Lê Bá Đảng


Vô tình một hôm, tôi vào chùa thì thấy cậu ta đang ngồi vắt chân đọc sách trong một hiên của cốc chùa. Thấy tôi, cậu liền ngồi bật dậy, cung kính chào. Tôi ngạc nhiên khi thấy trên tay cậu là cuốn sách triết học có đánh dấu trên góc của thư viện thuộc đại học Chiang Mai. Cậu bảo rất thích đọc sách này và hàng ngày dành khoảng vài tiếng đồng hồ để đọc. Một lần nữa, tôi ngỡ ngàng. Tôi hỏi cậu: “Anh học đại học Chiang Mai?” Vì thầm nghĩ, chỉ có sinh viên của trường mới được mượn sách. Quả vậy, cậu gật đầu. Tôi tiếp: “Anh học gì?” Cậu trả lời rằng lịch sử nghệ thuật. Tôi gần như sốc. Một người vậy là học lịch sử nghệ thuật. Tôi ngồi lại, trò chuyện với cậu nhiều hơn. Những gì xảy giống như có gáo nước lạnh xối vào mặt làm tôi tỉnh ngủ!
Nhờ nghệ thuật nên cuộc sống không cần nhiều, mà cần đủ.
Về sau, tôi mới biết cậu ấy thực hành chủ nghĩa tối thiểu. Cậu không cần nhiều hơn một, hai bộ quần áo và luôn đi chân không. Phương tiện sinh sống là ở chùa (và tiểu thừa nên ăn mỗi ngày chỉ một bữa). Cậu thực hành lối sống mà tôi cực kỳ tôn trọng. Cậu không ăn không, mà sẽ quét chùa. Như câu “bất tác, bất thực”, bữa nào không làm, bữa đó không ăn. Cuộc sống của cậu hoàn toàn tự tại. Tôi hỏi vì sao. Cậu trả lời: “Nhờ nghệ thuật nên cuộc sống không cần nhiều, mà cần đủ.” Và định nghĩa đủ của chàng trai này càng ngày càng ít. Người ta định nghĩa đủ là đi lên, còn anh thì ngày càng tinh giản lại. Câu chuyện của chàng thanh niên khiến tôi giác ngộ điều gì đó mà về sau, tôi biết đâu là con đường giúp sinh viên của mình.
Ngoài cậu, tôi còn gặp một vị giáo sư, triết gia kiêm nhà giáo dục nghệ thuật khác giảng dạy ở đại học Chiang Mai cũng thực hành lối sống tối thiểu. Ông cũng thực hành “hạnh nhẫn nhục”, như cách tôn trọng chúng sinh, coi chúng sinh như nhau, không phân biệt địa vị, tôn giáo, màu da, giới tính… Như một người tu tập, thầy đi xin ăn ở Chiang Mai mà ai cũng biết nên vô cùng cung kính. “Vậy là hỏng rồi!” – Thầy bảo: “Ai cũng cung kính mình thì mình đâu thể thực hành hạnh nhẫn nhục được nữa.” Và thế, thầy quay về phía nam, nơi không ai biết mình. Trong lịch sử, Aristotle cũng là một người thực hành lối sống tối thiểu đó. Chủ nghĩa tối thiểu chưa bao giờ mới.
Nhưng nói vậy không để ám chỉ rằng ai ai cũng phải sống tối thiểu. Chẳng qua, tối thiểu là một con đường (và không phải là con đường duy nhất), đó là lựa chọn, giữa nhiều lựa chọn. Cái tôi muốn ám chỉ là tinh thần trong nghệ thuật. Tôi muốn bằng cách nào đó, con người nhờ nghệ thuật mà thanh lọc tinh thần chứ không phải chỉ riêng tính tối thiểu giúp họ thanh lọc.
Cái tôi muốn ám chỉ là tinh thần trong nghệ thuật. Tôi muốn bằng cách nào đó, con người nhờ nghệ thuật mà thanh lọc tinh thần chứ không phải chỉ riêng tính tối thiểu giúp họ thanh lọc.
Làm nghệ thuật giống như thực hành thiền vậy. Tôi nói với sinh viên: “Tôi không quan trọng em vẽ cái gì, xấu đẹp như thế nào. Nhưng em phải viết vì sao em vẽ thứ đó. Tinh thần của em phải luôn định ở công việc của mình. Như khi lái xe, em chỉ tập trung vào việc lái xe, không nghĩ ngợi nhiều đến quá khứ hay tương lai. Nhờ đó, em sẽ làm rất chỉn chu và có sự tận hưởng. Đó chính là liệu pháp chữa lành (therapy) – chức năng của nghệ thuật mà người nghệ sĩ được thụ hưởng khi sáng tác.

No comments:

Trang Ps Blog. Powered by Blogger.